Takıntı Nedir?
“Kapıyı kilitledim mi?”, “Ocağı kapattım mı?”, “Ya elime mikrop bulaştıysa?”… Hepimizin zaman zaman aklına gelen bu tür düşünceler genellikle birkaç saniye içinde geçer. Ancak bazı insanlar için bu düşünceler bir türlü zihinden çıkmaz; gün içinde defalarca tekrarlanır, yoğun kaygı yaratır ve kişiyi belirli davranışları yapmaya zorlar. İşte bu tablo Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), halk arasındaki adıyla “takıntı hastalığı”dır.
OKB, “titiz olmak” ya da “düzeni sevmek”ten çok farklıdır. Kişi yaşadığı düşüncelerin mantıksız olduğunu çoğu zaman bilir, ancak kaygısını yatıştırmak için bu davranışları yapmadan duramaz. Bu döngü zamanla hayatın büyük bir bölümünü kaplayabilir ve kişiyi yorgun, çaresiz hissettirebilir.
Terapide Neler Yapılır?
OKB tedavisinde en etkili yaklaşımlardan biri Bilişsel Davranışçı Terapi’nin özel bir formu olan Maruz Bırakma ve Tepki Önleme’dir (ERP). Bu yaklaşımda kişi, kaygı yaratan duruma kademeli olarak maruz kalır ve kompulsiyon yapmadan kaygının doğal olarak azaldığını deneyimler. Şema terapi ise takıntıların altında yatan derin inançları ele almak için güçlü bir destek sağlar. Gerektiğinde psikiyatrik destekle birlikte yürütülen tedavi süreci çok daha hızlı sonuç verir.
Obsesyon Nedir?
Obsesyonlar; istemsizce, tekrar tekrar zihne gelen, kişiyi rahatsız eden düşünce, dürtü ya da imgelerdir. Kişi ne kadar uzaklaştırmaya çalışsa da bu düşünceler geri döner ve yoğun kaygıya yol açar.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyonlar; obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayan davranış ya da zihinsel ritüellerdir. Kısa vadede rahatlatır ama uzun vadede takıntıyı besleyerek döngünün sürmesine neden olur.
Temizlik ve Bulaşma Takıntıları
Mikrop, kir, hastalık bulaşacağına dair yoğun kaygı ve buna bağlı sürekli el yıkama, duş alma, temizlik yapma davranışlarıyla seyreder. Kişi belirli yerlere dokunmaktan kaçınır, dış dünya tehdit dolu bir alana dönüşür.
Kontrol Takıntıları
Kapı, ocak, ütü, musluk gibi şeyleri defalarca kontrol etme ihtiyacıdır. “Ya açık kaldıysa, ya bir felakete neden olursam?” düşüncesi merkezdedir. Kişi bazen evden çıkamaz hale gelebilir.
Simetri ve Düzen Takıntıları
Eşyaların belirli bir düzende, simetride ya da sırada olması gerektiği inancıdır. Düzen bozulduğunda yoğun huzursuzluk yaşanır; kişi her şeyi “tam doğru” hissedene kadar düzenlemekten vazgeçemez.
Dini Takıntılar (Skrupülozite)
Günah işlediğine, yeterince ibadet etmediğine ya da kötü düşünceler ürettiğine dair yoğun kaygıyla seyreder. Sürekli dua etme, tövbe etme, ritüelleri tekrarlama davranışları görülür. Kişi inancıyla huzur bulamaz hale gelir.
Cinsel ve Saldırgan İçerikli Takıntılar
Kişinin değerlerine tamamen ters, istemsizce zihne gelen cinsel ya da saldırgan içerikli düşüncelerdir. Çoğu zaman büyük utanç ve suçluluk yaratır; kişi bu düşünceleri yaşadığı için kendini “kötü insan” olarak görmeye başlar. Oysa bu düşünceler kişinin gerçek arzularını değil, OKB’nin tipik belirtilerini yansıtır.
İlişki Takıntıları
Partnerine karşı duygularını sürekli sorgulama, “onu gerçekten seviyor muyum?”, “doğru kişi mi?” sorularına saplanma şeklinde kendini gösterir. Kişi rahatlamak için sürekli güvence arar ama hiçbir cevap kalıcı huzur sağlamaz.
Saf Obsesyonel OKB (“Pure-O”)
Dışarıdan görünen ritüellerin olmadığı, daha çok zihinsel takıntılarla seyreden türdür. Kişi içsel olarak sürekli düşünceleri çözmeye, zihninde tartışmaya ya da kafasında ritüeller yapmaya çalışır.
Biriktiricilik
Eşyaları atmakta aşırı zorlanma ve “lazım olur” düşüncesiyle sürekli biriktirme eğilimidir. Zamanla yaşam alanı kullanılamaz hale gelebilir.