Fobi Nedir?
Korku, aslında hayatımızı koruyan en temel duygulardan biridir. Bizi tehlikelerden uzak tutar, tetikte olmamızı sağlar. Ancak bazı korkular gerçek bir tehlikeye karşılık gelmeyecek kadar yoğunlaşır, mantıkdışı bir hal alır ve günlük hayatı kısıtlamaya başlar. İşte bu noktada söz konusu olan artık doğal bir korku değil, fobidir.
Fobiler, belirli bir nesneye, duruma ya da olguya karşı duyulan, kontrol edilemeyen yoğun korkulardır. Kişi korkusunun mantıksız olduğunu çoğu zaman bilir, ancak buna rağmen kaygı tepkisini durduramaz. Çarpıntı, nefes darlığı, terleme, titreme, baş dönmesi ve kaçma isteği eşlik eder. Fobilerin temelinde genellikle geçmişte yaşanmış bir olay, öğrenilmiş bir tepki ya da uzun süreli kaygı örüntüleri yatar.
Terapide Neler Yapılır?
Fobilerin tedavisinde en etkili yaklaşımlardan biri Bilişsel Davranışçı Terapi’dir. Bu yaklaşımda kişi, korktuğu duruma kademeli ve güvenli biçimde maruz bırakılarak korkusunun azalmasını deneyimler. EMDR ise fobinin kaynağında geçmiş bir travmatik yaşantı varsa son derece etkili sonuçlar verir; çoğu zaman birkaç seansta belirgin rahatlama sağlanır. Şema terapi ise kronikleşmiş ve kişiliğe yerleşmiş korku örüntülerinde derinlemesine bir çalışma sunar.
Fobi Türleri
Yükseklik Korkusu (Akrofobi)
Yüksek yerlerde olmaya, balkona çıkmaya, asansörle yukarı çıkmaya ya da köprülerden geçmeye karşı duyulan yoğun korkudur. Kişi denge kaybı ve düşme hissi yaşayabilir.
Uçak Korkusu (Aviyofobi)
Uçağa binmeye karşı yoğun kaygı duyulması, uçuş sırasında panik atak yaşanması ya da uçak yolculuğundan tamamen kaçınılmasıyla seyreder. Kişinin iş ve sosyal hayatını ciddi şekilde kısıtlayabilir.
Kapalı Alan Korkusu (Klostrofobi)
Asansör, tünel, tomografi cihazı, kalabalık toplu taşıma araçları gibi kapalı ve dar alanlarda hissedilen yoğun kaygıdır. “Nefes alamayacağım” ya da “sıkışıp kalacağım” düşüncesi merkezdedir.
Açık Alan Korkusu (Agorafobi)
Geniş alanlardan, kalabalık yerlerden, yardım alınamayacak ortamlardan duyulan korkudur. İleri durumlarda kişi evden çıkamaz hale gelebilir.
Sosyal Fobi
Topluluk önünde konuşma, yeni insanlarla tanışma, başkalarının önünde yemek yeme ya da telefonla görüşme gibi sosyal durumlardan duyulan yoğun korkudur. Yargılanma ve rezil olma kaygısı merkezdedir.
Hayvan Korkuları
Köpek, kedi, böcek, örümcek, yılan ya da fare gibi hayvanlara karşı duyulan korkulardır. Çoğunlukla çocukluk döneminde yaşanmış bir olaya ya da öğrenilmiş tepkilere dayanır.
İğne ve Kan Korkusu
Tıbbi işlemler sırasında iğne yapılmasına, kan görmesine ya da kan alınmasına karşı duyulan yoğun korkudur. Bayılma riski olabilir; bu nedenle kişi tıbbi muayenelerden uzak durabilir ve sağlığını ihmal edebilir.
Diş Hekimi Korkusu
Diş tedavisi görmeye karşı duyulan yoğun kaygıdır. Kişi tedaviyi sürekli erteler, ağız sağlığı zarar görür. Çocuklukta yaşanan olumsuz bir deneyimle başlamış olabilir.
Sürücü Korkusu (Amaksofobi)
Araç kullanmaya, özellikle otoyolda, köprüde ya da tünelde sürmeye karşı duyulan korkudur. Çoğu zaman bir trafik kazası ya da panik atak yaşantısının ardından gelişir.
Hastalık Korkusu (Nozofobi)
Belirli bir hastalığa yakalanma korkusudur. Sağlık kaygısından farklı olarak çoğu zaman tek bir hastalığa odaklanır (kanser, kalp krizi, AIDS gibi).
Kusma Korkusu (Emetofobi)
Kendisinin ya da başkasının kusmasından duyulan yoğun korkudur. Kişi yiyeceklerde aşırı seçici olabilir, dışarıda yemek yemekten kaçınabilir, hatta gebelikten bile bu nedenle kaçınabilir.
Ölüm Korkusu (Tanatofobi)
Ölmekten ya da sevdiklerini kaybetmekten duyulan yoğun ve sürekli korkudur. Sağlık kaygısı ve panik atakla iç içe geçebilir.
Belirsizlik Korkusu
Geleceğin ne getireceğini bilmemekten duyulan yoğun rahatsızlıktır. Kişi her şeyi kontrol etmek, planlamak ve önceden bilmek ister; aksi durumda yoğun kaygı yaşar.